شرۆڤە

Image
شرۆڤە

کێڵگەی گازی دورا؛ عێراق لە سێکوچکەی ناکۆییەکانی ئێران – سعودیە و کوەیت

مەحموود بابان

لەڕاستیدا کێڵگەی گازی دورا تەنیا کێڵگە نییە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست کە کێشەی خاوەنداریی و مافی بەکارهێنانی لەسەرە، بەڵکو کێڵگەی نەوتی فەککا لە باشووری پارێزگای میسان و خوزستانی ئێران، کێڵگەی نەوتی مێگد لە کەناری رۆژئاوای فەڵەستین، کێڵگەی نەوتی هێگلیک لەنێوان سودان و سودانی باشوور و کێڵگە نەوتییەکانی کەرکوک و پارێزگاکانی دیکە لەنێوان حکومەتی عێراق و هەرێمی کوردستان ناکۆکییان لەسەرە.

Image
شرۆڤە

زنجیرە هەڵسەنگاندنێک لەسەر گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا لە هەرێمی کوردستان و عێراق؛ بەرزبوونەوەی پلەی گەرما و لێکەوتەکانی

مەحموود بابان

گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا هەم خۆکردە و هەم سرووشتییە، واتە هەم دەستکردنی مرۆڤ و هەمیش سرووشتییە، کە روودەدات و بەردەوامە، بەڵام بەشێکی گەورەی خۆکردە (دەستکردی مرۆڤ) و دەتوانرێت کاری لەسەر بکرێت و کاریگەری لەسەر کەمکردنەوەی بەشە سرووشتییەکەی یاخود رووداوە سرووشتییەکانی کەشوهەوا هەبێت. خاڵیکی دیکەی زۆر گرنگ، کە پێویستە لێرەدا ئاماژەی بۆ بکەین ئەوەیە کە هەرێمی کوردستان بە عێراقیشەوە بەشدارییەکی ئەوتوی لە گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا نییە، بەڵام بەپێچەوانەوە لێکەوتەکانی رۆژ بە رۆژ زیاتر دەبێت و دەردەکەوێت وەک نەمانی زۆنگاوەکان و دارستانەکان و کەمبوونەوەی رۆژانی باران و زیادبوونی رۆژانی گەرم بە جۆرێک کە لەسەرووی 50 پلەی سیلیزییەوەن.

Image
شرۆڤە

دوایین هۆشداری ئەمریکا بۆ یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە

دیار کوردە

ێرەدا، بەکورتی دەمەوێت باس لە جیدییەتی ئەمریکا بۆ یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە هەرێمی کوردستان و داوای ئەمریکا لە یەکێتی و پارتی، بەردەوامبوونی هاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ هێزە هاوبەشەکان و چارەنووسی پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و ئەمریکا بکەم، ئایا کێ پشت دەکاتە کێ لە داهاتوودا؟

Image
شرۆڤە

كاردانەوەكانی "بەرگری لە قورئان" لە شەقامی شیعیدا

د. یاسین تەها

لە سەر ئاستی شیعی تەنیا سەدر و حەسەن نەسروڵڵا لە لوبنان رووداوەكەی سویدیان قۆستەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی وڵاتانی رۆژئاوا و هێرشكردنە سەر بەها نوێكانی ئەوان و داوایان كرد باڵیۆزی سوید لە وڵاتانی ئیسلامی دەربكرێت، لەکاتێکدا لەسەر ئاستی سوننی هەڵوێستەی تووند سەر رووداوەكە نەبوو. بەتایبەت ساڵانێكە بۆچوونێك لەناو رەوەندی موسڵمان لە ئەورووپا خەریكە دەردەكەوێت كە داوا دەكات بەڕێی پشتگوێخستن و فەرامۆشكردن، سیحری ئەو كەسانە بەتاڵ بكەنەوە كە لەڕێی هێرشكردنە سەر پیرۆزییە ئاینییەكان بەدوای خۆدەرخستن و ناوبانگەوەن.

Image
شرۆڤە

دیدگای گەنج - 2023

زریان رۆژهەڵاتی

بە پێی ئەنجامەكانی راپرسییەكە، لە كۆی ئەو 1ملیۆن و 727 هەزار و 903كەس گەنجەوە كە هەن، 466533كەسیان بە تەمای دەنگدان نین كە دەوری 27%دەكات. 1ملیۆن و 244 و 90 كەسیش گوتوویانە دەنگ دەدەن ئەگەر مافیان هەبێت كە ئەویش 72% دەكات. 33%ی ئەو 72%ی كە حەزی لە دەنگدانە، نەیانویستووە دەنگەكەیان ئاشكرا بكەن. ئەمەش زیاتر لە 410549 كەس دەكات. ئەوانەی كە گوتوویانە دەنگ نادەن، هۆكارەكانی وەك بێ متمانەیی بە پارتە سیاسییەكان، نەبوونی كەشی ئازادی هەڵبژاردن و نەبوونی بەربژێری گونجاویان وەك پاساو هێناوەتەوە. بێگومان ئەگەری گۆڕانی ئەمانەش تا دواساتەكانی هەڵبژاردن لە ئارادایە. بۆیە ئەو رێژەیەی كە دەڵێ دەنگ نادەم و ئەوانەش كە دەنگی خۆیان ئاشكرا ناكەن، پێكەوە دەتوانن فاكتەری سوپرایز بن لە هەڵبژاردنی داهاتوو.

Image
شرۆڤە

چارەنووسی نەوتی كوردستان لە نێوان بەغدا و كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان

مەحموود بابان

قۆناخی ئێستا و داهاتوو بۆ هەرێمی کوردستان لەڕووی پیشەسازی نەوتەوە سەختە، بەڵام لەوانەیە ئەوەی ئێستا بەسەر ئەم كەرتەدا دێت، لەرۆژانی داهاتوودا گازیش بگرێتەوە، چونکە هەنگاوەکانی بەغدا و بەتایبەتیش دەسەڵاتدارانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی بەرەو ناوەندیكردنی سامان و دەسەڵات و پەیوەندییەکان لە عێراق هەنگاو دەنێن، هەربۆیەش دەڵین عێراق ئازادە لە مامەڵەکردن بە پارەکەیەوە و لە کوێدا پێویستى کرد بۆ بەرژەوەندیى وڵات خەرجی بکات، پێویستە بە شێوەى ناوەندی مامەڵە لەگەڵ بڕیار و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان بکرێت، وەکو لەدوایین بەیاننامەی کۆبوونەوەیاندا ئاماژەیان بۆ کردووە.

Image
شرۆڤە

گەنجان؛ كلیلی هەڵبژاردنی داهاتووی هەرێمی كوردستان

ناوەندی لێکۆڵینەوەی رووداو

بەگوێرەی راپرسییەكی ناوەندی لێكۆڵینەوەی رووداو، زیاتر لە 72%ی گەنجان دەیانەوێ بەشداری لە هەڵبژاردن بكەن ئەگەر مافی دەنگدانیان هەبێت، ئەمەش لە كاتێكدایە كە رێژەی گشتی بەشداریكردنی خەڵك لە هەڵبژاردنەكانی پێشوودا لە ئاستێكی زۆر نزمتردا بووە.

Image
شرۆڤە

قۆناخی پاش تێپەڕاندنی بودجەی سێ ساڵی لە عێراق

د. یاسین تەها

پاش 60 كۆبوونەوەی لیژنەی دارایی و زیاتر لە 180 دیدار لەگەڵ بەرپرسانی حكومەتی فیدرالیی عێراق، پەرلەمانی عێراق لەنێو هەرایەكی گەورەدا، لە سپێدەی 12ی حوزەیرانی 2023 بە بەشداری 229 پەرلەمانتار لە كۆی 329، هەرچۆنێك بوو كۆتایی بە مشتومڕی بودجە لەنێو بازنەكانی دەسەڵاتی یاسادانان هێنا

Image
شرۆڤە

نوێنەرانی کورد لە بەغدا

عەلی سەرباز جاف

بەشێکی زۆری نوێنەرانی کورد لە بەغدا بە تایبەت پەرلەمانتارانی یەکێتی و پارتی هاوشێوەی موستەفا سەند و یوسف کیلابی خەمی هەموو بڕگەکانیان نەبوو، بەڵكوو تەنیا شەڕیان لەسەر برگەکانی تایبەت بە هەرێمی کوردستان دەکرد

Image
شرۆڤە

ئەودیوی بودجە!

زریان رۆژهەڵاتی

مشتومڕەكانی تایبەت بە بودجەی عێراق، بەدەر لە دیوە ئابوورییەكەی، نیشانەی قۆناخێكی نوێی سیاسییە كە لە ماوەی زیاتر لە 2 دەیەی رابردوودا كەم وێنە بووە. ئەوەی كە هەیە زۆر زیاترە لەو حەكایەتە محەلییەی كە لایەنە كوردییەكان وەك بەشێك لە ركابەرییە بەردەوامە نێوخۆییەكانی خۆیان دەیگێڕنەوە

Image
شرۆڤە

سیاسەتی عێراق لەبەرامبەر نەوتی هەرێمی کوردستان؛ رێكخستنەوە یان كۆتایی پێهینان؟

مەحموود بابان

سیاسەتی عێراق بۆ پیشەسازی نەوتی هەرێمی کوردستان و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان دەكەین کە ئەوانیش بریتین لە: هۆکاری رازینەبوونی تورکیا بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان و کەرکوک، ئەمەش سەرەڕای ئەوەی کە وەزیری نەوت ئاماژەی بەوەکردووە کە دانیشتنەکانی دادگای پاریس ICC لەبارەی ماوەی دووەمی داواکەی عێراق لەسەر تورکیا راگیراوە. دووەمیان خواستی عێراق بۆ پێداچوونەوە بە گرێبەستە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نەوتییەکان پێش هەناردەکردنەوەی نەوت و، سێیەمیان ناساندنی کێڵگە نەوتی و گازییەکانی ناوچە کوردستانییەکان دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان یان ناوچە کیشە لەسەرەکان بە ناوچەی بێ کێشە و چوارەمیشیان و لە هەموویان مەترسیدارتر خواستی عێراق بۆ رێککەوتن لەگەڵ هەرێمی کوردستان بۆ بەرهەمهێنانی نەوت بۆ بەکارهێنانی لە نێوخۆی عێراق و هەرێمی کوردستان

Image
شرۆڤە

خوێندنەوەكانی بڕیاری دادگای فیدراڵی لەبارەی پەرلەمانی كوردستان

د. یاسین تەها

پاش (9) دانیشتن كە پڕبوون لە دادبینی و مشتومڕ، دادگای فیدراڵی دەیەم دیارترین بڕیاری پەیوەست بە كەیسە كوردییەكانی لە پاش ریفراندۆمەوە(2017) دەركرد. ئەمە پازدەیەمین بڕیاری ئەمساڵییەتی (2023) و بەردەوامبوونی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستانی بە یاسایەكی ناكۆك و دژی دەستوور ناساند و كۆتایی بە چاوەڕوانی و گفتوگۆ یاساییەكان لەوبارەیەوە هێنا.

Image
شرۆڤە

پەرەپێدانی کێڵگە نەوتی و گازییەکانی عێراق بەبێ هەرێمی کوردستان

مەحموود بابان

ئەمساڵ بەگشتی و مانگی ئایار عێراق و هەرێمی کوردستان گۆڕانکاری گەورەی بەخۆوە بینیوە، بەشێوەیەک جێگەی تێڕامان و هەڵوەستە لەسەرکردنە لەرووە سیاسی، ئابووری، یاسایی و هتد، بەڵام لێرەدا بەتەنیا گەنگەشەی ئەو دیوەی پەیوەستە بە وەبەرهێنان لە نەوت و گاز دەکەین.

Image
شرۆڤە

هەڵبژاردن؛ خاڵی وەرچەرخانی توركیا لە سەت ساڵەی خۆیدا؟

زریان رۆژهەڵاتی

هەڵبژاردنی ئەمجارەی توركیا خالێكی وەرچەرخانە. چونكە ئەوە دیار دەبێت كە ئایا پارتی داد و گەشە پێدان – ئەردۆغان دەچێتە ناو دەیەی سێیەمی حوكمڕانی خۆی و مۆرێك لە ساڵانی سەرەتایی سەت ساڵەی دووەمی كۆماری توركیا دەدات یان نا. ئەمە نەك تەنیا بۆ نێوخۆی توركیا بەڵكوو بۆ دنیای دەرەوەش خاڵیكی وەرچەرخانە و دەتوانێت ئاراستەی سیاسەتی دەرەوەی ئەنكەرە لە گەرمەی ململانێ هێزدارییە گەورەكەی جیهان روونتر بكات. گفتوگۆیەكی گەرمیش لە نێوخۆی كورد هەیە سەبارەت بەوەی كە مانەوەی ئەردۆغان باشە یان هاتنی كڵچدارئوغڵو. راستییەكەی، بە پێی ئەنجامی راپرسییەكان بێت، كورد لە نێوخۆی توركیا رۆڵێكی یەكلاكەرەوە پەیدا دەكات بەڵام ئەنجامی هەڵبژاردنەكە بۆ كورد لە ناوچەكە بە شێوەیەكی گشتی، نە ئەوەیە كە بە رۆیشتنی ئەردۆغان و هاتنی كڵچدار ئوغڵوو دنیا بۆ كورد ببێتە شامی شەریف، نە مانەوەی دۆخەكەش وەك خۆی رێگا بۆ سواربوونی داشەكەی خۆش دەكات

Image
شرۆڤە

رەوشی ئابووری تورکیا لە سەردەمی ئاکپارتی؛ کاریگەری ژمارەکان لەسەر هەڵبژاردنی 14ی ئایار

مەحموود بابان

لەماوەیەی دوو دەیەی رابردوودا و درووستر لە سەردەمی حکومڕانی ئاکپارتی لەڕووی ئابوورییەوە رەوشی ئابووری تورکیا دەکرێت بە دوو قۆناخەوە، بەشێوەیەک دەیەی یەکەمی بە سەردەمی زێڕین و زیادبوونی گەشەی بەرهەمی نیوخۆیی، گەشەی ئابووری، کەمبوونەوەی قەرزەکان، زیادبوونی داهاتی تاک دادەنرێت، بەڵام لە دەیەی دووەمدا و بەتایبەتیش لە 2013 و ئەم ساڵانەی دواییدا وردە وردە رەوشی ئابووری تورکیا شێوەیەکی دیکەی وەرگرت. بەهای لیرە دابەزی وهەڵئاوسان رێژەی نموونەیی تۆمارکرد بەجۆرێك کە لە 20 ساڵی رابردوودا وێنەی نەبووە.

Image
شرۆڤە

لێکەوتە و مەترسییەکانی گوشار خستنە سەر یەكێتی (ی.ن.ک)

د. زوبێر رەسوڵ

هێزه‌ هه‌رێمیه‌كان هه‌میشه‌ چاویان له‌وه‌یه‌ خاڵی لاوازی پارته‌ كوردییه‌كان بزانن و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆیان به‌كاریبێنن. هه‌ڵبه‌ته‌ مه‌به‌ست ئه‌وه‌ نیه‌ بڵێم ته‌نیا یه‌كێتی خاڵی لاوازی هه‌یه‌، هه‌موو لایه‌نه‌كان هه‌یانه،‌ به‌ڵام كاتێك خاڵی لاوازی هێزێكی وه‌ك یه‌كێتی یان پارتی ده‌كه‌وێته‌ ده‌ست هێزێكی هه‌رێمی، ئه‌وا كاریگه‌ریه‌كانیشی زۆر گه‌وره‌ترو چاره‌نووسسازتر ده‌بن تا هێزیكی بچووك

Image
شرۆڤە

زیانێکی سەروو 1 ملیار دۆلاریی و هۆکارەکانی هەناردەنەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان

مەحموود بابان

کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی بواری نەوت لە هەرێمی کوردستان. ئەوان نەوەکو تەنیا هەوڵەکانیان چڕکردۆتەوە بۆ دروستکردنی گوشار، بەڵکو دامەزراوەی هاوبەشیشسان دروستکردووە بۆ کاری هاوبەش بۆ گوشارکردن لە عێراق و تورکیا بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت، چونکە تەنیا بەرهەمهێانی نەوتیان رانەگرتوو، بەڵکو کارەکانی هەڵکۆڵێنی بیر و ئەو بیرە نەوتیانەشیان راگرتووە كە كاریان تێدا دەكرد و کارمەندەکانیان بە بێ مووچە بۆماوەی کەمتر یاخود زیاتر لە چەند مانگێک ناردووەتەوە بۆ ماڵەوە بە ئامانجی کەمکردنەوەی خەرجییەکانیان.

Image
شرۆڤە

وردەکارییەکانی بودجەیەکی مێژوویی لە عێراق؛ مەترسییەکان و دابەشبوونی بەپێی کەرتە جیاوازەکان

مەحموود بابان

داڕشتنی پرۆژەیاسای بودجەی عێراق بۆ سێ ساڵ چەند مەترسی و دەرفەتێکی جیاوازی تێدایە. لەسەرووی هەموویانەوە مەترسیی جێگیریی نرخی نەوت و هەناردەکردنی نەوتە بۆ دەرەوە. بۆ نموونە 1 دۆلار جیاوازی لەو نرخەی لە بودجەدا دانراوە 1.3 ملیار دۆلار یاخود 1.6 تریلۆن دینار جیاوازی دەخاتە ئەو پارەیەی لە نەوتەوە دێت. لە پرۆژە یاسای بودجەکەشدا 87.14%ی داهات لە نەوتەوە دیاریکراوە، بەڵام بەپێی خەرجییەکانی 2022، رێژەی 95% ئەو پارەیەی کە خەرجکراوە لە نەوتەوە هاتووە.

Image
شرۆڤە

چۆن پشتگوێخستنی فیدراڵیزمی عێراق لەلایەن رۆژئاواوە رێگای بۆ داڕمان کردۆتەوە

د. محەممەد شەریف

ئاشکرایە هەرێمی کوردستان هاوپەیمانێکی سرووشتی رۆژئاوایە. لە چەندین رووداودا سەلماندوویەتی کە هاوپەیمانێکی جێ متمانەیە، دوایینیان لە 5ی کانوونی دووەمی 2020 بوو کاتێک پەرلەمانتارانی کورد لە پەرلەمانی عێراق بایکۆتی دەنگدانێکیان لەسەر دەرکردنی هێزەکانی ئەمەریکا لە عێراق کرد، لەدوای کوشتنی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی سوپای قودسی ئێران.

Image
شرۆڤە

کڕیار و هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە بەندەری جەیهانەوە

مەحموود بابان

ەپێی داتاکان لە کانوونی دووەمی 2018ەوە تاوەکو شوباتی 2023، کۆی نەوتی هەناردەکراوی رۆژانە بۆ ئیسرائیل 2 ملیۆن و 935 هەزار بەرمیل بووە. لەکاتێکدا لەهەمان ماوەدا، کۆی نەوتی هەناردەکراوی هەرێمی کوردستان بۆ یۆنان 8 ملیۆن و 409 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە بووە

Image
شرۆڤە

نەوت و ئەودیوی نەوت؛ چی لە پشت ئەگەری سازشی نەوتەوە هەیە؟

زریان رۆژهەڵاتی

بۆ زیاتر لە یەك دەیە دەڕوات كە میكانیزمە نێوخۆییەكانی چارەسەركردنی پرسی وزە لەنێوان هەرێمی كوردستان و بەغدا نەگەیشتوونەتە ئەنجام، جا چ یاسا و بڕیارەكانی دادگابێت یان رێككەوتنی سیاسی لایەنەكان! بۆیە سەرنجڕاكێش نییە كە ئەم جارەش لە كردنەوەی گرێگوێرەی راگرتنی نەوت دا رۆڵی هۆکارە دەرەكییەكان لە پێشەوەبێت. هەڵبەت باردۆخی نێوخۆیی عێراق و هەرێمی كوردستانیش دەست نادات بۆ ئەوەی لایەنەكان تەنیا لەسەر بۆچوونەكاتنی خۆیان سووربن و ئەمەش زەوینەكەی ئەگەری سازشی هەردوولایە.